زرین حساب

 فصل ۵

درآمد و هزینه ها

 در جلسات قبل نحوه ثبت رویدادهای مالی را در دفاتر روزنامه و کل فرا گرفتیم و در قالب یک شرکت فرضی (شاهوار) آنها را نشان دادیم و این رویداد ها دارای مشخصه زیر بود

1 – بر معادله حسابداری اثر داشت

2 – سرمایه را تغییر نمی داد

اما هنگامی که یک موسسه درآمدی بدست میاورد و یا هزینه ای را برای اجرای عملیات متحمل میشود سرمایه موسسه تغییر میکند.

در آمد ، سرمایه را افزایش میدهد

هزینه، سرمایه را کاهش میدهد

                                           سرمایه

 

 

 

تعریف در آمد :

در آمد افزایش در سرمایه است که از فروش کالا یا خدمات به مشتریان حاصل میشود

اصل تحقق در آمد

شناسایی . ثبت درآمد در زمان فروش کالا یا انجام دادن خدمت است اعم از اینکه بهای آن نقدا وصول شده یا نشده باشد

درآمد در موسسالت خدماتی

موسسات خدماتی بر حسب نوع کسب و کار از فعالیت های گوناگون نظیر : تعمیرات ، حمل و نقل کلا و مسافر ، چاپ ، و 0000 در آمد کسب میکنند هنگامی که یک موسسه در آمد کسب میکند ، دارایی و سرمایه خود را افزایش میدهد . در آمد موسسه را میتوان بحساب سرمایه بستانکار نمود . اما برای آنکه در آمد یک موسسه در هر دوره زمانی مشحص شود در آمد های کسب شده را بجای حساب سرمایه به حساب درآمد های مختلف بستانکار میکنند

 

                                            درآمد

 

 

 

انواع در آمد در موسسات خدماتی

1 -  ار طریق فروش نقد خدمات

2 – از طریق فروش نسیه خدمات

در آمد نقدی : دریافت پول نقد از مشتری بابت فروش خدمات که در معادله حسابداری باعث افزایش دارایی میشود و از طرف دیگر سرمایه نیز  افزایش میکند

 

تذکر: تمامی مثالهای این فصل ادامه تمرین ارایه شده در جلسه 11 میباشد

مثال :

فرض کنید شرکت شاهوار در پی عملیات گذشته (آذرماه 85) در تاریخ 5 دی ماه 1385 بابت تعمیر  سیستم های رایانه ای موسسه آموزشی نیکان مبلغ 280000 ریال دریافت کرده است . نحوه تجزه و تحلیل و ثبت این در آمد در حساب های شرکت شاهوار  بشرح جدول ذیل منعکس  میشود

 

  

                             موجودی صندوق            

                                                                                

 

                            درآمد تعمیرات

                                                          

   

 

در آمد غیر نقدی :

طبق اصول حسابداری در آمد در دوره ای که تحقق پیدا میکند اعم از اینکه نقد باشد یا نسیه شناسایی و در حسابها ثبت میگردد

فروش غیر نقدی یا نسیه خدمات موجب میشود که در معادله حسابداری  مطالبات یا در واقع دارایی موسسه افزایش در مقابل نیز  سرمایه افزایش یافته و بدهی تغییر ی نمی کند

 

 

مثال :

شرکت شاهوار در در تاریخ 15 دی ماه 1385 بابت تعمیر  تلویزیون های  هتل نگارستان صورتحسابی به مبلغ 350000 ریال تهیه کرده است  که قرار شد مبلغ این صورتحساب طی دو هفته دریافت شود. نحوه تجزه و تحلیل و ثبت این در آمد در حساب های شرکت شاهوار  بشرح جدول ذیل منعکس  میشود

 

 

                                    بدهکاران                  

                                                                                

 

 

                                درآمد تعمیرات

 

 

 

هزینه ها

 

تعریف

 هزینه :  بهای کالا و خدماتی است که در عملیات یک موسسه برای کسب در آمد به مصرف میرسد

 

 

 

موسسات خدماتی برای کسب درآمد هزینه هایی را نظیر : دستمرد کارکنان ، اجاره بها ، آب و برق و گاز و تلفن و ...... را متحمل میشوند . در این هنگام سرمایه موسسه کاهش میابد . هزینه های را میتوان بحساب سرمایه بدهکار کرد اما برای اینکه هزینه ها در هر دوره زمانی مشخص گردد  آنها را بجای حساب سرمایه بحساب هزینه های مختلف بدهکار میکنند 

 

                                          حساب هزینه

                                                                          

 

انواع هرینه

 

1 – هزینه های نقدی

2 – هزینه های نسیه

 

هزینه های نقدی : پرداخت وجه نقد از صندوق یا از حساب بانکی بابت هزینه ها  موجب میشود که وجه نقد از موسسه خارج شده  و  دارایی کاهش یابد ، در طرف دیگر معامله حسابداری  سرمایه نیز کاهش میابد

 

اثر مخارج (هزینه ) نقدی بر معادله حسابداری

 

             دارایی               =              بدهی          +         سرمایه

 

 دارایی کاهش می یابد      بدهی تغییر نمی کند      سرمایه کاهش می بابد 

 

 

  

مثال

 

شرکت شاهوار در تاریخ 21 دی ماه سال 1385 نقدا مبلغ 200000 ریال بابت مخارج  نگهداری آپارتمان  پرداخت نموده است نحوه تجزیه و تحلیل این هرینه در حساب های ، بشرح جدل ذیل است

 

 

  

                              هزینه نگهداری آپارتمان                                                      

                                                                                

 

                                    موجودی صندوق

                                                          

 

هزینه های غیر نقدی

طبق اصول حسابداری ، هزینه ها در دوره ای که واقع میشود اعم از اینکه نقدی باشد یا غیر نقدی شناسایی و درحسابها ثبت میشود . مخارج نسیه موجب میشود که بستانکاران و یا در واقع بدهی موسسه افزایش یابد و در مقابل سرمایه کاهش پیدا کند و بدین ترتیب توازن معادله حسابداری برقرار میشود 

 

 

   اثر هزینه های غیر نقدی بر معادله حسابداری

 

 

فرض تعهدی   

این فرض روش پذیرفته شده حسابداری است که بر اساس آن آثار معاملات و عملیات مالی در زمان وقوع آن اعم از اینکه وجهی بابت آن دریافت و یا پرداحت شده یا نشده باشد در حسابها ثبت میشود . در این فرض ، در آمد در زمان تحقق و هزینه ها در دوره وقوع  آن بدون در نظر گرفتن زمان دریافت یا پرداحت ، شناسایی و در حسابها ثبت و در صورتهای مالی دوره مربوط منعکس میشود

مثال

شرکت شاهوار بابت درج آگهی در روزنامه صورتحسابی به تاریح 22 دی سال 85 دریافت کرد  که مبلغ آن 70000 ریال است و باید ظرف یک هفته پرداخت شود . نحوه تجریخ تحلیل و ثبت هزینه مزبور در حساب ها بشرح ذیل میباشد

مخارج نسیه

 

 

 

                                   هزینه تبلیغات                                                

                                                                                

 

 

                                  بستانکاران

 

 

 

وصول مطالبات

 

مطالبات یک موسسه خدماتی معمولا از فروش داراییها یا فروش نسیه خدمات ایجاد میگرددکه در اصول ، تفاوتی ندارند

وقتی که تمام یا بخشی از طلب یک موسسه دریافت میشود در واقع مطالبات به نقد تبدیل می میگردد . بعبارت دیگر یک نوع دارایی یعنی بدهکاران به صورت دارایی دیگر یعنی وج نقد  تبدیل میگردد، در نتیجه جمع دارایی تغییر نمی کند چوت در طرف دیگر معادله حسابداری نیز تغییری حاصل نمیشود بنابرین توازن معادله همچنان برقرار است

اثر وصول مطالبات بر معادله حسابداری

اثر وصول مطالبات بر معادله حسابداری در کادر ذیل نشان داده شده است

 

 

مثال

شرکت شاهوار دو فقره طلب خود را بابت فروش نسیه اثاثه و فروش نسیه خدمات در دی ماه دریافت کرده است وصول این مطالبات را جداگانه مطالعه میکنیم

 

وصول طلب ناشی از فروش نسیه دارایی

همانطوری که در جلسات قبل توضیح داده شد شرکت شاهوار در تاریخ 25 آذر سال 85 تعدادی از اثاثه که مازاد بر احتیاجش یود را بقیمت 400000 ریال بطور نسیه به شرکت سایبان فروخت که مبلغ 300000 ریال از طلب شرکت را در تاریخ 30 آذر 85دریافت و قرار شد بقیه را در تاریخ 25 دی 85از آن شرکت دریافت نماید و شرکت شاهوار طلب خود را در تاریخ 25 دی 85  طی یک فقره چک به مبلغ 100000 ریال از شرکت سایبان دریافت و به حساب جاری شرکت خود در بانک ..... منظور نمود و این وصول از شرکت سایبان  بشرح ذیل تجزیه و تحلیل میگردد

 

 

                                 موجودی بانک                                                           

                                                                                

 

                                   بدهکاران

 

 

 

وصول طلب ناشی از فروش نسیه خدمات

همانطوریکه ملاحظه شد شرکت شاهوار در تاریخ 15 دی 85 بابت حق الزحمه خدمات انجام شده صورتحسابی را به مبلغ 350000 ریال برای هتل نگارستان ارسال نمود . قرار شد هتل مذبور مبلغ این صورتحساب را حد اکثر طی دو هفته به شرکت شاهوار پرداخت نماید و این شرکت در تاریخ 26 دی 85طلب ماه جاری خود به مبلغ 350000 ریال را از هتل نگارستان دریافت نموده است

وصول طلب شرکت شاهوار از هتل نگارستان در جدول زیر تجزیه و تحلیل و در حسابها ثبت میگردد

 

 

                                      موجودی صندوق

                                                                                

                                                                               

 

                                          بدهکاران

                                                          

 

 

پرداخت بدهیها

بدهی های یک موسسه خدماتی معمولا از خرید نسیه دارایی ها و یا انجام دادن مخارج نسیه ایجاد میگردد که در اصول تفاوتی با یکدیگر ندارد

پرداخت تمام یا بخشی از بدهی یک موسسه ، موجب خروج وجه نقد از موسسه میشود در واقع دارایی کاهش می یابد ، در مقابل در طرف دیگر معادله حسابداری ، همان مبلغ از بدهی کاسته میشود و در نتیجه ، توارن معادله حسابداری همچنان بر قرار می ماند .

اثر پرداخت بدهیها بر معادله حسابداری در جدول زیر نشان داده شده است

 

 

 

مثال

 

شرکت شاهوار دو فقره بدهی را بابت خرید نسیه اثاثه و مخارج نسیه در دی ماه پرداخت نموده است پرداخت این بدهی ها را جدا گانه مورد مطالعه قرار میدهیم

 

1 – پرداخت بدهی ناشی از خرید دارایی (اثاثه)

 

 

                                           بستانکاران

                                                                                

                                                                               

 

                                       موجودی بانک

                                                          

 

 

2 - پرداخت بدهی ناشی از هزینه های غیر نقدی

همانطوریکه ملاحظه شد شرکت شاهوار بابت درج آگهی در روزنامه ..... صورتحسابی در تاریخ 22 دی ماه دریافت کرد. این بدهی که مبلغ آن 000/700 ریال بوده باید ظرف  مدت یک هفته پرداخت میشد. شرکت شاهوار در تاریخ 28 دی ماه 1385 طلب روزنامه را طی چک شماره ..... پرداحت کرد.

پرداخت بدهی شرکت شاهوار به روزنامه .... در جدول ذیل تجزیه و تحلیل و در حساب ها ثبت گردید

 

 

 

 

                                          بستانکاران

                                                                             

                                                                               

 

                                      موجودی بانک

 

                                                          

تهیه تراز آزمایشی

 

در جلسه قبل در باره تراز آزمایشی توضیح داده شد و گفتیم در پایان هر ماه برای حصول اطمینان از توازن حسابهای دفتر کل ، این تراز تهیه میشود. تراز آزمایشی مبنای تهیه صورت های مالی قرار میگیرد

در بحث درآمد و هزینه ها با توجه به عملیات اخیر شرکت شاهوار  در پایان  دی ماه 85  ابتدا  از حسابها مانده گیری و بعد مبادرت به تهیه تراز آزمایشی مینماییم

دارایی     =      بدهی      +      سرمایه

 

                                             صندوق

 

                              موجودی بانک

 

 

                                  بدهکاران

 

 

                                   آپارتمان

 

                                      اثاثه

 

                                بستانکاران

 

                                  سرمایه

 

                               درآمد تعمیرات

 

 

 

                        هزینه نگهداری آپارتمان

 

 

                                هزینه تبلیغات

 

 

 

                                 

              دارایی        =        بدهی        +                                      سرمایه

    ______________  =   ____________       ___________________________________

           

                                                              هزینه ها               –       درآمد     +  سرمایه اول دوره

            ۶۴۶۰۰۰۰     =       ۰۰0/100    +  (  70000+200000 )    _  000 630      +  6000000

             

                                                   شرکت شاهوار

                                                   تراز آزمایسی

                                                  تاریخ30 دی85

 

 

تهیه صورتهای مالی

 

قبلا گفته شد برای ادراه صحیح و کارآمد یک موسسه ،ارزیابی عملکرد گذشته و همچنین برنامه ریزی فعالیتهای آتی آن ،به اطلاعات نیاز داریم در حسابداری این اطلاعات از صورتهای مالی ( ترازنامه ، صورتحساب سرمایه ، صورتحساب سود و زیان )کسب میگردد تا مدیران و اشحاص ذیحق و ذینفع بتوانند از آن جهت تصمیم گیری های آتی خود استفاده نمایند

 

صورتهای مالی همواره برای دوره های زمانی معیین تهیه میگردد که ممکن است ماهانه ، سه ماهه ، شش ماه ، سالانه باشد . اما حتما در پایان هر سال باید برای یک موسسه صورتهای مای تهیه گردد .

دوره مالی : دوره ای را که برای آن صورتهای مالی تهیه میگردد اصطلاحا دوره حسابداری یا دوره مالی گویید

سال مالی : هر دوره مالی دوارده ماهه را یکسال مالی میگویند

 

 

در موسسات فردی صورتهای مالی زیر تهیه میشود

1 – صورت سود و زیان

2 – صورتحساب سرمایه

3 – تراز نامه

صورت های مالی جزو مدارک رسمی یک موسسه نیست و معمولا با قلم نوشته میشود یا بوسیله رایانه تهیه میگردد

صورتحساب سود وزیان

صورتحساب سود و زیان یک گزارش مالی است که در آن درآمد ها و هزینه ها ی یک موسسه در دوره زمانی معیین، خلاصه و با یکدیگر مقابله میشود و در نتیجه ، سود یا زیان موسسه در آن بدست میاید .

 

 

سود خالص (ویژه): چنانچه جمع در آمد های یک موسسه در یک دوره مالی بر جمع هزینه های آن فزونی داشته باشد تفاوت را سود خالص یا سود ویژه گویند

 

اگر جمع در آمد ها > جمع هرینه ها باشد

سود خالص = جمع هرینه ها – جمع در آمد ها

 

اگر  جمع هرینه ها > از جمع درآمد ها باشد

زیان خالص = جمع در آمد ها – جمع هزینه ها

 

منظور از خالص کم کردن تمام هزینه ها واقع شده از تمام در آمد ها تحقق یافته است

 

صورت سود و زیان موسسات خدماتی انفردای

این صورت حساب جهار بخش دارند

1 – سر فصل

2 در آمد

3 – هزینه ها

4 – سود یا زیان خالص

 

 نحوه تکمیل بخشهای صورت حساب سود زیان در قالب مثال شرکت شاهوار در این مبحث تشریح میگردد

 

الف – بخش سرفصل : این بخش را با نوشتن موارد زیر در سه سطر جداکانه تکمیل میکنیم

1 – نام موسسه : شرکت شاهوار

 2 – نام گزارش : صورت سود و زیان

3 – تاریخ  : یک ماهه منتهی به 30 دی 1385   

 

 

                                    شرکت شاهوار

                                   صورت  سود و زیان

                             برای یک ماه منتهی به 30 دی

                                           1385                  

 

 

تذکر

نوشتن تاریخ در صورت سود و زیان از اهمیت زیادی برخودار است زیرا مشحص میکند که سود و زیان در چه مدتی ایجاد شده است . چون صورتهای مالی ممکن است  برای یک دوره ،یک ، سه ، شش ، و یا یکساله یا هر دوره زمانی دیگر تهیه میشود از این رو تاریخ مهم و  به همین خاطر در صورت سود و زیان طول دوره و آخرین روز را در آن ذکر میکنند

 

طرز نوشتن تاریخ در صورت سود و زیان در قالب مثالهای زیر بیان میشود

1 - دوره مالی یک ماهه : برای یک ماهه منتهی به 30 دی 1385

2 - دوره مالی سه ماهه : برای سه ماهه منتهی به 31خرداد 1385

3 - سال تقویمی: برای یک سال منتهی به 29 اسفند 1385  

4 - سال مالی : برای سال مالی منتهی به 31 شهریور 1385

 

ب – بخش درآمد: پس از نوشتن سر فصل ، بخش در آمد صورت سود و زیان را به ترتیب زیر تکمیل میکنیم

1 – عبارت در آمد را از ابتدای حاشیه راست مینویسم

2 – در بالای ستون مبلغ واحد اندازه گیری اقلام ( در ایران ریال) را مینویسم

3 – درزیر عبارت در آمد به ترتیب نام حسابهای درآمد را با فاصله ای حدور یک سانتیمتر از حاشیه سمت راست صورت حساب سود و زیان مینویسیم و مبلغ هر حساب را در مقابل نام آن در ستون دوم وارد میکنیم

 

ادامه این مبحث در جلسه  ۱۹